Συνειρμικά διαβάζοντας τον τίτλο του άρθρου το μυαλό σας μάλλον πηγαίνει σε άλλου είδους κατοχή, ίσως και στην τουρκική κατοχή. Η «επίδρασης της κατοχής» (endowment effect) είναι όρος που διατυπώθηκε και μελετήθηκε από τον Richard Thaler τη δεκαετία του 1980, έναν πρωτοπόρο στη συμπεριφορική οικονομική. Είχα γράψει σε παλαιότερο άρθρο για τον Thaler και για τη γνωστή μύγα στη λεκάνη. Η «επίδραση της κατοχής» είναι επί της ουσίας το φαινόμενο όπου οι άνθρωποι αποφασίζουν με βάση τις ψυχολογικές τους τάσεις και όχι τη λογική. Είναι βέβαια, φαινόμενο που παρατηρείται κυρίως σε οικονομικές συναλλαγές. Πριν αναφερθώ στο «γιατί» θυμήθηκα τον όρο της «επίδρασης της κατοχής», θα μοιραστώ ένα παράδειγμα χρησιμοποιώντας ένα από τα γνωστά πειράματα του Thaler που έκανε τότε στο Πανεπιστήμιο του Cornell, για να τον κατανοήσετε καλύτερα. Ο Thaler στο πείραμά του μοίρασε φλυτζάνια (κούπες για καφέ) στους μισούς φοιτητές και στους άλλους μισούς δεν έδωσε τίποτα. Απλά τους είπε ότι όσοι έχουν στην κατοχή τους φλυτζάνια μπορούν να τα πάρουν σπίτι μαζί τους ή να τα πουλήσουν, φτάνει να καθορίσουν συγκεκριμένη τιμή. Στους φοιτητές που δεν πήραν φλιτζάνι, τους ρώτησε πόσα ήταν πρόθυμοι να πληρώσουν για να αποκτήσουν ένα τέτοιο φλιτζάνι. Αυτοί που είχαν στην κατοχή τους το φλιτζάνι ζητούσαν 5,25 δολάρια για να το πουλήσουν και αυτοί που δεν είχαν φλιτζάνι πρόσφεραν 2,25 δολάρια για να το αποκτήσουν.
Το φαινόμενο αυτό αποδεικνύει με πόση ευκολία οι άνθρωποι όταν έχουν κάτι στην κατοχή τους, ένα αντικείμενο, αυτομάτως θεωρούν ότι έχει μεγαλύτερη αξία από αυτή που πραγματικά έχει, για συναισθηματικούς κυρίως λόγους! Αυτό μπορεί να το παρατηρήσει κανείς στην Κύπρο όχι μόνο όταν ανοίξει μια σελίδα όπου πωλούνται ακίνητα. Αλλά και άμα ανοίξει μια εφημερίδα ή παρακολουθήσει ειδήσεις στην τηλεόραση. Η «επίδραση της κατοχής» της εξουσίας κάνει αυτή την κυβέρνηση να αντιδρά κυρίως με συναισθηματικούς τρόπους αντί να επιστρατεύει τη λογική της! Είναι αρκετό κανείς να παρακολουθήσει αποφάσεις αυτής της κυβέρνησης οι οποίες απαγορεύουν σε οποιοδήποτε δημόσιο υπάλληλο υπουργείου, να δημοσιοποιήσει στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ή Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης οτιδήποτε, χωρίς προηγουμένως να πάρει την άδεια από την αρμόδια ομάδα του Προεδρικού.
Το να αναλαμβάνεις να κυβερνήσεις μια χώρα, είναι μια τεράστια ευθύνη στην οποία δεν χωράει κανένας συναισθηματισμός. Το μόνο που χωράει είναι η λογική και η ορθολογική σκέψη. Αυτή τη στιγμή στην Κύπρο, δυστυχώς, οι κατέχοντες την εξουσία, αυτομάτως θεωρούν ότι τους δίνεται μια αξία που μπορούν να τη διαχειριστούν κατά το δοκούν. Μια αξία που στην πραγματικότητα δεν υφίσταται. Εσφαλμένα νομίζουν ότι δικαιούνται να καταπατούν βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, και κυρίως την ελευθερία του λόγου. Κάνω αναφορά και επιμένω σε αυτό γιατί το τελευταίο εξάμηνο λαμβάνω διάφορα μηνύματα στους προσωπικούς μου λογαριασμούς για εκφοβισμούς στη δημόσια υπηρεσία, για απειλές και καταδίκες στο αστυνομικό Σώμα, όσων απλώς καταγράφουν τα κακώς κείμενα της διακυβέρνησης Χριστοδουλίδη αλλά και άλλα πολλά. Ας μην ξεχνάμε ότι πριν λίγους μήνες είχαμε την παύση του Γενικού Ελεγκτή, που ανεξαρτήτως τη θέση που παίρνει κανείς στην ουσία της υπόθεσης, δεν παύει να είναι ένα ηχηρό μήνυμα για όποιον τολμήσει να αμφισβητήσει τα κακώς κείμενα της κυβέρνησης. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση του Γενικού Ελεγκτή για θέματα διασπάθισης δημόσιου χρήματος.
Το φαινόμενο της «επίδρασης της κατοχής» εμφανίζεται και αλλού. Παραδείγματος χάρη, να θεωρούμε αλαζονικά ότι είμαστε οι μεγάλοι παίκτες της Ανατολικής Μεσογείου και ότι όλοι μας έχουν ανάγκη σε αυτή την κρίσιμη περίοδο των γεωστρατηγικών ανακατατάξεων. Φτάνοντας στο σημείο να διατυμπανίζουμε αρλούμπες ότι μπορούμε να επιτύχουμε την εισδοχή μας στο ΝΑΤΟ πριν τη λύση του Κυπριακού. Αστοχία για την οποία γνώριζε ο Πρόεδρος ότι δεν μπορεί να υλοποιηθεί γι' αυτό το γύρισε και ξεκίνησε να μας πλασάρει το παραμύθι του εξοπλισμού και της θωράκισης της χώρας. Απλά να σας υπενθυμίσω ότι τα οπλικά συστήματα ήταν πάντα «σήμα κατατεθέν» στην Κύπρο για εύκολες μίζες!
Και όσο το φαινόμενο της «επίδρασης της κατοχής» της εξουσίας κυριαρχεί, τόσο δυστυχώς, η δημοκρατία σε αυτό τον τόπο θα συρρικνώνεται και η πορεία της χώρας μας θα εξαρτάται από συναισθηματισμούς και μελοδράματα!
