Παρακολουθώ τις δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου αλλά και του Τουρκοκύπριου ηγέτη, Τατάρ, για τις προϋποθέσεις που θέτει η κάθε πλευρά για την επανέναρξη των συνομιλιών. Ο Τατάρ επιμένει ότι θα καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μόνο με επιβεβαίωση της κυριαρχικής ισότητας και της κρατικής τους υπόστασης. Ο δε κυβερνητικός εκπρόσωπος επιμένει ότι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων πρέπει να γίνει από το σημείο που έχουν διακοπεί.
Σε μια συνεργασία μου πριν από λίγα χρόνια με το Πανεπιστήμιου του Wharton, σε ένα πρόγραμμα που στόχευε στην ανάπτυξη δεξιοτήτων διαπραγμάτευσης και στρατηγικής σε ηγέτες, δηλώσεις όπως οι πιο πάνω δεν θα επέτρεπαν ποτέ να δημιουργηθεί ένα υγιές πλαίσιο έναρξης οποιασδήποτε διαπραγμάτευσης. Ο καθηγητής G. Richard Shell που είναι ο διευθυντής του κέντρου δεξιοτήτων διαπραγμάτευσης και στρατηγικής στο Wharton, στο βιβλίο του, αναφέρει ότι οι στρατηγικές που προτείνει είναι για «λογικούς» ηγέτες! Δηλαδή, όταν ξεκινάς με παράλογες απαιτήσεις, η διαπραγμάτευση είναι καταδικασμένη να αποτύχει! Ο ορθολογισμός στο τραπέζι διαπραγμάτευσης είναι και το κλειδί της επιτυχίας της! Όσο τα δύο μέρη επηρεάζονται από γνωστικές προκαταλήψεις, υπερβολική αυτοπεποίθηση και στρεβλώσεις στις αντιλήψεις τους τόσο απομακρύνονται από την πιθανότητα μια καλής διαπραγματευτικής διαδικασίας αλλά και έκβασης.
Βέβαια, το θέμα της πολιτικής ισότητας και της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων σε όλα τα όργανα και αποφάσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης δεν είναι καινούργιο. Το πρόβλημα είναι ότι οι εκάστοτε ελληνοκυπριακές κυβερνήσεις παρουσίαζαν στον λαό το θέμα της πολιτικής ισότητας ως μια μορφή αριθμητικής ισότητας, δηλαδή 50-50. Και αυτό από μόνο του πυροδοτούσε την αδικία μέσα στο μυαλό των Ελληνοκυπρίων. Πολιτική ισότητα και αποτελεσματική συμμετοχή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη και ίση αριθμητική συμμετοχή. Σε κάποια όργανα ίσως θα είναι και σε κάποια άλλα θα υπάρχουν ασφαλιστικές δικλίδες για την αποτελεσματική συμμετοχή και των δυο κοινοτήτων. Όλα τα κράτη οφείλουν σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο να διασφαλίζουν τα συμφέροντα όλων των πολιτών, επομένως, δεν θα μπορούσε σε ένα ομόσπονδο κράτος η κεντρική κυβέρνηση να υιοθετεί μέτρα εναντίον των συμφερόντων μιας από τις κοινότητες της Κύπρου. Και αν πραγματικά θέλουμε επανέναρξη συνομιλιών ο καλύτερος τρόπος να το πετύχουμε δεν είναι απορρίπτοντας, ακαριαία, τις αξιώσεις της άλλης πλευράς. Θα ήταν πιο ωφέλιμο, να δούμε τι χάνουμε με τη μη επίλυση και τι μπορούμε να κερδίσουμε με την επίλυση του Κυπριακού ζητήματος. Και ας μην πάμε πολύ μακριά, ας πάμε στη γείτονα χώρα μας, το Ισραήλ. Το άλυτο ζήτημα μεταξύ Παλαιστινίων και Ισραηλινών και η ψευδαίσθηση της «σταθερότητας» των προηγούμενων ετών έσπειραν μέσα σε μια μέρα τον Οκτώβρη του 2023 τον τρόμο και τον θάνατο. Και από τότε, η Ανατολική Μεσόγειος βιώνει μια από τις μεγαλύτερες αστάθειες όλων των εποχών. Εμείς φέτος, κλείσαμε 50 χρόνια από τον πόλεμο του 1974, 50 χρόνια ζούμε στην ψευδαίσθηση ότι αυτή είναι μια ασφαλής πραγματικότητα. Φανταστείτε τι μπορεί να συμβεί αν στην Τουρκία κυριαρχήσουν οι ακραίες δυνάμεις. Τρία μικρά επεισόδια να συμβούν στην Κύπρο και ο τουρισμός θα εξαφανιστεί, οι επιχειρήσεις θα μεταναστεύσουν, η αξία της γης θα βουλιάξει. Ένα αλυσιδωτό «Domino Effect» σε όλους τους τομείς θα προκαλέσει την κατάρρευση της χώρας μας. Επομένως, δεν είναι προς το συμφέρον μας να διαιωνίζουμε ένα πρόβλημα και να το βαφτίζουμε ως σταθερότητα!
Θεωρώ ότι στην Κύπρο, καμία πλευρά δεν έχει οτιδήποτε καλό να κερδίσει από τη μη επίλυση. Ο Max H. Bazerman, ερευνητής και καθηγητής στο Χάρβαρντ σε θέματα διαπραγμάτευσης, αναφέρει στο βιβλίο του τον όρο «BATNA» (Best Alternative to a Negotiated Agreement). Όταν δηλαδή, μία εκ των δύο πλευρών, έχει καλύτερη εναλλακτική λύση σε περίπτωση που δεν καταλήξει σε μια συμφωνία κατά τη διάρκεια μιας διαπραγματευτικής διαδικασίας. Μάλιστα, στις έρευνές του έχει παρατηρήσει ότι η ισχύς μιας διαπραγματευτικής θέσης συχνά καθορίζεται από την ισχύ του «BATNA». Η παρερμηνεία του «BATNA» στην ελληνοκυπριακή πλευρά είναι, όμως, αυτή που τίναξε όλες τις ευκαιρίες επίλυσης που είχαμε τα τελευταία 20 χρόνια. Θεωρήσαμε ότι η ένταξή μας το 2004 στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μας έδινε μια διαπραγματευτική ισχύ για αυτό και ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος, με λανθασμένη κρίση, και τις δικές του ηθικές προκαταλήψεις τίναξε την ευκαιρία στον αέρα. Το 2017, ο Αναστασιάδης υπό την επήρεια της μέθης από το χρήμα των «χρυσών» διαβατηρίων θεώρησε τα «χρυσά» διαβατήρια ως την καλύτερη εναλλακτική λύση από την επίλυση του Κυπριακού. Για αυτό και έφυγε άρον-άρον από το Κραν Μοντανά ρίχνοντας παράλληλα και τη βόμβα των δύο κρατών, που όλοι είμαστε σε επιφυλακή να μην σκάσει.
Και οι δύο πλευρές πρέπει να αντιληφθούν και να χωνέψουν ότι δεν υπάρχει «BATNA». Η μόνη επιλογή είναι το να εστιάσουν στην επιδίωξη κοινών οφελών. Οι διαπραγματεύσεις θα πρέπει να βασιστούν έστω και για πρώτη φορά στην επιδίωξη κοινών οφελών για τις δύο κοινότητες αντί στη μεγιστοποίηση των κερδών για την κάθε κοινότητα. Ο Bazerman αναφέρει στις έρευνές του ότι οι διαπραγματεύσεις με πολύ καλή έκβαση, εστιάζουν στη δημιουργία κοινής αξίας παρά στον ανταγωνισμό για τον διαμοιρασμό της υπάρχουσας.
Επομένως, αντί να προσπαθούμε να μοιράσουμε την πίτα σε ίσα μέρη, γιατί δεν προσπαθούμε να εστιάσουμε στην αξία που θα έχει το κάθε μέρος της πίτας που θα πάρει η κάθε πλευρά και πως η συνολική αξία θα διασφαλίζει την ουσιαστική ειρήνη, ευημερία και σταθερότητα της Κύπρου μας.
