Κάθε Σεπτέμβριο, η Νέα Υόρκη μετατρέπεται σε επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας, καθώς οι ηγέτες των κρατών-μελών των Ηνωμένων Εθνών συγκεντρώνονται για την υψηλού επιπέδου εβδομάδα της Γενικής Συνέλευσης. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η συμμετοχή στη διαδικασία εδώ και έξι δεκαετίες αποτελεί σημαντικό βήμα διεθνούς εκπροσώπησης και προβολής των κυπριακών θέσεων.
Με αφορμή την 81η Γενική Συνέλευση, η οποία αρχίζει τις εργασίες της σήμερα, και τη συμμετοχή του Προέδρου της Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, το ΚΥΠΕ καταγράφει την ιστορική παρουσία της Κύπρου στον ΟΗΕ και τον τρόπο με τον οποίο η Γενική Συνέλευση συνέβαλε, μέσω των συζητήσεων και των ψηφισμάτων της, στη διαμόρφωση της διεθνούς προσέγγισης απέναντι στο Κυπριακό.
Η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών είναι το κύριο όργανο χάραξης πολιτικής του Οργανισμού. Σε αυτή συμμετέχουν και τα 193 κράτη-μέλη, καθένα από τα οποία διαθέτει μία ισότιμη ψήφο. Αποτελεί φόρουμ πολυμερών συζητήσεων για ευρύ φάσμα διεθνών ζητημάτων που καλύπτονται από τον Καταστατικό Χάρτη.
Η Γενική Συνέλευση δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο οποίος υπογράφηκε στο Σαν Φρανσίσκο στις 26 Ιουνίου 1945 και τέθηκε σε ισχύ στις 24 Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Οι τακτικές σύνοδοι πραγματοποιούνται από τον Σεπτέμβριο έως τον Δεκέμβριο κάθε έτους, ενώ στη συνέχεια η Συνέλευση συνεδριάζει όποτε απαιτείται.
Μέσω ειδικών θεμάτων της ημερήσιας διάταξης συζητά ζητήματα που οδηγούν στην έγκριση ψηφισμάτων. Παράλληλα, λαμβάνει σημαντικές αποφάσεις για τον ΟΗΕ, όπως τον διορισμό του Γενικού Γραμματέα, κατόπιν σύστασης του Συμβουλίου Ασφαλείας, την εκλογή των μη μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας και την έγκριση του προϋπολογισμού του Οργανισμού.
Ο αρχικός αριθμός των κρατών-μελών ήταν 51. Η σύνθεση της Συνέλευσης μεταβλήθηκε δραματικά τις επόμενες δεκαετίες, καθώς η αποαποικιοποίηση μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην ανεξαρτητοποίηση δεκάδων κρατών της Ασίας και της Αφρικής, τα οποία στη συνέχεια εντάχθηκαν στον ΟΗΕ.
Από την ανεξαρτησία στη διεθνή εκπροσώπηση
Η Κυπριακή Δημοκρατία έγινε μέλος των Ηνωμένων Εθνών στις 20 Σεπτεμβρίου 1960, λίγο μετά την ανεξαρτησία της, με το ψήφισμα 1489 (XV) της Γενικής Συνέλευσης.
Από τότε συμμετέχει ως πλήρες και ισότιμο κράτος-μέλος στη Γενική Συνέλευση, η οποία αποτέλεσε διαχρονικά βασικό διεθνές βήμα για την παρουσίαση των θέσεών της σχετικά με το Κυπριακό, την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική της ακεραιότητα. Η κυπριακή διπλωματία αξιοποίησε τη συμμετοχή της για να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη και να διατηρήσει το Κυπριακό στην ημερήσια διάταξη των Ηνωμένων Εθνών.
Η Κύπρος συμμετείχε για πρώτη φορά στη Γενική Συνέλευση το 1960. Ο τότε μόνιμος αντιπρόσωπος της Κύπρου στα Ηνωμένα Έθνη, Ζήνων Ρωσσίδης, προσφώνησε την 15η Γενική Συνέλευση εκ μέρους της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Στην ομιλία του ανέφερε ότι η Κύπρος, ως μία από τις πρόσφατα ενταγμένες χώρες στον ΟΗΕ, προσερχόταν στη γενική συζήτηση με «όλη την διστακτικότητα ενός νεοφερμένου», εκφράζοντας την ελπίδα να συμβάλει με προοπτική και αντικειμενικότητα στην προσέγγιση των παγκόσμιων προβλημάτων. «Φέρνουμε μαζί μας, επίσης, την πίστη μας στα Ηνωμένα Έθνη και την ακλόνητη αφοσίωσή μας στην υπόθεση της ειρήνης, που βασίζεται στη δικαιοσύνη και την ελευθερία, την ίδια εκείνη ελευθερία και δικαιοσύνη για την οποία ο λαός της Κύπρου αγωνίζεται και έχει αγωνιστεί επί μακρόν», είπε.
Η πρώτη επίσημη ομιλία Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας ενώπιον της Ολομέλειας του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουνίου 1962.
Ο Μακάριος σημείωσε ότι η Κύπρος, από την πρώτη στιγμή της ανεξαρτησίας της, διακήρυξε την ακλόνητη πίστη της στα Ηνωμένα Έθνη και την αφοσίωσή της στις αρχές και τους σκοπούς του Οργανισμού. Στήριξε την εφαρμογή της αυτοδιάθεσης για όλους τους λαούς, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη, καθώς και κάθε ειρηνικό μέτρο για την εξάλειψη της αποικιοκρατίας. Εξέφρασε επίσης στήριξη στα μέτρα για την ταχεία εφαρμογή της Διακήρυξης για τη χορήγηση ανεξαρτησίας σε αποικιακές χώρες και λαούς, το ψήφισμα 1514 (XV), το οποίο η Κύπρος είχε υποστηρίξει θερμά.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η Γενική Συνέλευση απέκτησε ιδιαίτερη σημασία μετά το 1974. Τα ψηφίσματά της συνέβαλαν στη διατήρηση του Κυπριακού ως διεθνούς ζητήματος και στη διατύπωση βασικών αρχών για την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Δημοκρατίας.
Στις 14 Οκτωβρίου 1965, ο τότε υπουργός Εξωτερικών Σπύρος Κυπριανού, μιλώντας στην 20ή Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης, κατήγγειλε την υπόσκαψη της Κυπριακής Δημοκρατίας από ξένες δυνάμεις. Ανέφερε ότι από τον Δεκέμβριο του 1963 είχαν γίνει προσπάθειες να παραμείνει το ζήτημα της Κύπρου εκτός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, όμως η κυπριακή κυβέρνηση κατάφερε τελικά να το φέρει στον ΟΗΕ, παρά τις πιέσεις.
Ο κ. Κυπριανού υπογράμμισε ότι το Κυπριακό έπρεπε να επιλυθεί σύμφωνα με τις επιθυμίες του κυπριακού λαού και τις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Τόνισε ότι η Κύπρος ήταν πλήρως κυρίαρχο και ανεξάρτητο κράτος, ισότιμο μέλος των Ηνωμένων Εθνών, και ότι κανείς δεν είχε το δικαίωμα να παραβιάζει ή να περιορίζει την κυριαρχία και την ανεξαρτησία της.
Τρεις μήνες μετά την τουρκική εισβολή, τον Οκτώβριο του 1974, ο Πρόεδρος Μακάριος απευθύνθηκε στην 29η Γενική Συνέλευση. Χαρακτήρισε την τουρκική εισβολή διεθνές έγκλημα και ζήτησε τη στήριξη της διεθνούς κοινότητας για τη διάσωση της ανεξαρτησίας, της ενότητας και της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου. Υποστήριξε ότι η λύση του Κυπριακού έπρεπε να βασίζεται στον Καταστατικό Χάρτη και στα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών.
Κατήγγειλε ακόμη ότι, ενώ το ψήφισμα 353 της 20ής Ιουλίου του Συμβουλίου Ασφαλείας είχε καθορίσει το πλαίσιο για ειρηνική επίλυση και είχε καλέσει τα ενδιαφερόμενα μέρη να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, η Τουρκία, παρότι το είχε αποδεχθεί, δεν επέδειξε σεβασμό προς αυτό.
Τα ψηφίσματα της Γενικής Συνέλευσης για την Κύπρο
Ο ΟΗΕ ασχολείται με διάφορες πτυχές του Κυπριακού από το 1963, με σημαντικό ρόλο τόσο του Συμβουλίου Ασφαλείας όσο και της Γενικής Συνέλευσης. Οι αποφάσεις της Συνέλευσης έδωσαν έμφαση στον σεβασμό της κυριαρχίας, της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών.
Το 1965, με το ψήφισμα 2077 (XX), η Γενική Συνέλευση ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία, ως ισότιμο μέλος των Ηνωμένων Εθνών, δικαιούται και πρέπει να απολαμβάνει πλήρη κυριαρχία και ανεξαρτησία χωρίς ξένη επέμβαση ή ενόχληση, καλώντας όλα τα κράτη να απέχουν από οποιαδήποτε επέμβαση εναντίον της.
Μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974, η Γενική Συνέλευση υιοθέτησε τον Νοέμβριο του ίδιου έτους το ψήφισμα 3212 (XXIX), με τίτλο «Question of Cyprus». Εγκρίθηκε με 117 ψήφους υπέρ και χωρίς αρνητική ψήφο. Καλούσε όλα τα κράτη να σεβαστούν την κυριαρχία, την ανεξαρτησία, την εδαφική ακεραιότητα και το αδέσμευτο της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και να απέχουν από κάθε πράξη ή επέμβαση εναντίον της. Παράλληλα, ανέφερε ότι όλοι οι πρόσφυγες πρέπει να επιστρέψουν στις εστίες τους με ασφάλεια και καλούσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να λάβουν επείγοντα μέτρα.
Ακολούθησαν, μεταξύ άλλων, τα ψηφίσματα 3395 (XXX), 31/12 του 1976, 32/15 του 1977, 33/15 του 1978, 34/30 του 1979 και 37/253 του 1983. Το ψήφισμα 3395 επαναβεβαίωσε την επείγουσα ανάγκη συνέχισης των προσπαθειών για αποτελεσματική εφαρμογή της απόφασης 3212 (1974) και κάλεσε όλα τα μέρη να απέχουν από μονομερείς ενέργειες, περιλαμβανομένων των μεταβολών στη δημογραφική σύνθεση της Κύπρου.
Ιδιαίτερη σημασία είχε το ψήφισμα 37/253, το οποίο υιοθετήθηκε στις 13 Μαΐου 1983. Η Γενική Συνέλευση επιβεβαίωσε το δικαίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και του λαού της για πλήρη και αποτελεσματική κυριαρχία και έλεγχο σε ολόκληρο το κυπριακό έδαφος και στους φυσικούς και άλλους πόρους. Κάλεσε επίσης όλα τα κράτη να υποστηρίξουν και να βοηθήσουν την κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας στην άσκηση αυτών των δικαιωμάτων.
Το ίδιο ψήφισμα καταδίκασε κάθε ενέργεια που υπονόμευε την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών, περιλαμβανομένης της παράνομης έκδοσης τίτλων ιδιοκτησίας, ζήτησε την άμεση αποχώρηση όλων των δυνάμεων κατοχής και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των βασικών ελευθεριών όλων των Κυπρίων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η ελευθερία διακίνησης, η ελευθερία εγκατάστασης και το δικαίωμα ιδιοκτησίας, καθώς και η εισαγωγή μέτρων για την εθελοντική επιστροφή των προσφύγων στα σπίτια τους υπό συνθήκες ασφάλειας.
Η Γενική Συνέλευση ασχολήθηκε και με το ζήτημα των αγνοουμένων. Με το ψήφισμα 3450 (1975) ζήτησε από τον Γενικό Γραμματέα να καταβάλει κάθε προσπάθεια, σε στενή συνεργασία με τη Διεθνή Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, για τη διερεύνηση και εξακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων προσώπων ως αποτέλεσμα της ένοπλης σύγκρουσης. Ακολούθησαν τα ψηφίσματα 33/172 του 1978, 36/164 του 1981 και 37/181 του 1982.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη δημιουργία της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, UNFICYP, το 1964, με το ψήφισμα 186 (1964), καθώς και στις προσπάθειες διαμεσολάβησης και διατήρησης της ειρήνης στο νησί.
Η Γενική Συνέλευση, από την πλευρά της, συνέβαλε κυρίως στη διαμόρφωση και επαναβεβαίωση των βασικών αρχών και πολιτικών θέσεων του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Τα ψηφίσματά της διατήρησαν το ζήτημα στη διεθνή πολιτική ατζέντα και ενίσχυσαν τη διεθνή νομιμοποίηση των σχετικών αρχών. Ωστόσο, η Συνέλευση μπορεί να διατυπώνει πολιτικές θέσεις και συστάσεις, χωρίς να διαθέτει τις ίδιες εξουσίες επιβολής με το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η συμμετοχή της Κύπρου στη Γενική Συνέλευση δεν περιορίζεται στο Κυπριακό. Η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει στις ευρύτερες συζητήσεις του ΟΗΕ για την ειρήνη και την ασφάλεια, την ανάπτυξη, το διεθνές δίκαιο, την κλιματική αλλαγή, τα ανθρώπινα δικαιώματα και άλλα διεθνή ζητήματα. Κατά την εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου, έχει επίσης την ευκαιρία να πραγματοποιεί διμερείς συναντήσεις με ηγέτες και υπουργούς κρατών.
Οι σύγχρονες προκλήσεις
Παρά τη θεσμική και πολιτική της σημασία, η Γενική Συνέλευση αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις. Μία από τις βασικότερες αφορά την αποτελεσματικότητα και την εφαρμογή των αποφάσεών της. Η Συνέλευση αντιπροσωπεύει 193 κράτη με διαφορετικά πολιτικά συστήματα, συμφέροντα και γεωπολιτικές προτεραιότητες, γεγονός που καθιστά δύσκολη την επίτευξη ευρείας συναίνεσης. Επιπλέον, πολλά ψηφίσματα έχουν συστατικό και όχι δεσμευτικό χαρακτήρα, με αποτέλεσμα η εφαρμογή τους να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική βούληση των κρατών.
Σημαντικό ζήτημα αποτελούν και οι οικονομικές πιέσεις στον ΟΗΕ. Ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε φέτος ότι ο Οργανισμός βρισκόταν αντιμέτωπος με «επικείμενη οικονομική κατάρρευση» εξαιτίας των απλήρωτων εισφορών των κρατών-μελών, γεγονός που οδήγησε σε σημαντικές περικοπές στον προϋπολογισμό.
Σε επιστολή του προς τα 193 κράτη-μέλη, στις αρχές του χρόνου, ο κ. Γκουτέρες τα κάλεσε να εκπληρώσουν τις υποχρεωτικές οικονομικές τους δεσμεύσεις ή να αναθεωρήσουν τους οικονομικούς κανόνες του Οργανισμού, ώστε να αποφευχθεί η κατάρρευση.
Η έκκληση ακολούθησε την άρνηση των ΗΠΑ, του μεγαλύτερου χρηματοδότη του ΟΗΕ, να συνεισφέρουν στους τακτικούς προϋπολογισμούς και στους προϋπολογισμούς των ειρηνευτικών επιχειρήσεων, καθώς και την αποχώρησή τους από διάφορους οργανισμούς. Αρκετά ακόμη κράτη-μέλη παρουσιάζουν καθυστερήσεις στις πληρωμές τους.
Το 2026 βρίσκεται σε εξέλιξη προσπάθεια μεταρρύθμισης και περιορισμού του κόστους στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «UN80», καθώς η χρηματοδότηση του Οργανισμού έχει καταστεί σημαντικός παράγοντας για την ικανότητά του να ανταποκρίνεται στις διεθνείς κρίσεις.
Η πρόκληση για τη Γενική Συνέλευση δεν είναι, επομένως, μόνο να διατηρήσει τη λειτουργία της, αλλά και να αποδείξει ότι μπορεί να παραμένει αποτελεσματικός θεσμός σε έναν κόσμο με αυξανόμενους παγκόσμιους κινδύνους και πιο σύνθετες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Πηγή: ΚΥΠΕ
